رزمایش «استدفست نون ۲۰۲۶»: مرور رویداد بازدارندگی هسته‌ای پیش روی ناتو

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی هر سال در ماه اکتبر یک رزمایش راهبردی با عنوان «استدفست نون» Steadfast Noon (استدفست نون) برگزار می‌کند که به آن مهم‌ترین مانور سالانه ناتو در حوزه بازدارندگی هسته‌ای گفته می‌شود. بر اساس برنامه‌ریزی صورت گرفته، نسخه سال ۲۰۲۶ این رزمایش نیز در ماه اکتبر برگزار خواهد شد، هرچند کشور میزبان آن هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده است. این رویداد بخشی از تقویم منظم آموزشی ناتو محسوب می‌شود و هدف اصلی آن، ارزیابی و به‌روزرسانی رویه‌های عملیاتی مربوط به نگهداری و بازدارندگی هسته‌ای اتحادیه است.

ماهیت و هدف رزمایش استدفست نون

استدفست نون یک رزمایش با محوریت سامانه‌های هسته‌ای مشترک ناتو است که در چارچوب آن، هواپیماهای دارای قابلیت دوگانه (Dual-Capable Aircraft) که می‌توانند هم سلاح متعارف و هم سلاح هسته‌ای حمل کنند، در سناریوهای شبیه‌سازی‌شده شرکت می‌کنند. در طول این رزمایش هیچ کلاهک هسته‌ای واقعی به کار گرفته نمی‌شود؛ تمرکز اصلی بر آزمایش زنجیره فرماندهی، رویه‌های انتقال ایمن تسلیحات، هماهنگی میان نیروهای هوایی کشورهای عضو، و حفظ آمادگی عملیاتی پایگاه‌های میزبان است.

به گفته مقامات ناتو، این رزمایش رویدادی از پیش برنامه‌ریزی‌شده و روتین است و ارتباطی با تحولات سیاسی یا نظامی روز ندارد؛ بلکه بخشی از سیاست شفافیت اتحادیه درباره وضعیت بازدارندگی هسته‌ای خود محسوب می‌شود.

اگر به مقاله‌های هوانوردی علاقه دارید، می‌توانید با مراجعه به صفحه هوانوردی، از جدیدترین مقاله‌های این حوزه مطلع شوید.

آنچه در نسخه‌های پیشین به نمایش گذاشته شد

برای درک بهتر آنچه در نسخه پیش رو ممکن است شاهد آن باشیم، مرور دستاوردهای نسخه قبلی این رزمایش مفید است.

نسخه ۲۰۲۵ این رزمایش از ۱۳ تا ۲۴ اکتبر در چهار کشور میزبان شامل هلند، بلژیک، بریتانیا و دانمارک و همچنین در فضای هوایی منطقه دریای شمال برگزار شد. فرماندهی عالی نیروهای متفقین ناتو در اروپا این رزمایش را در هلند، بلژیک، بریتانیا و دانمارک بین ۱۳ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۵ طراحی و برگزار کرد. حدود ۶۵ فروند هواپیما از ۱۴ کشور عضو و در حدود دو هزار نفر پرسنل در این مانور مشارکت داشتند که نسخه ۲۰۲۵ از این جهت اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد که برای نخستین‌بار جنگنده‌های نسل پنجم اف-۳۵ای، هدایت بخش‌های مرتبط با عملیات شبیه‌سازی‌شده ضربه هسته‌ای را بر عهده گرفتند.

مقر عملیاتی اصلی این رزمایش پایگاه هوایی ولکل در هلند بود. شرکت‌کنندگان در این مانور، کل توالی عملیات هسته‌ای را تمرین کردند؛ از انتقال بمب‌های گرانشی بی۶۱-۱۲ تحت نظارت آمریکا به سوی سرپناه‌های هواپیما، تا پرواز هواپیماهایی که وظیفه شبیه‌سازی حمل بمب را برعهده داشتند.

از منظر تعداد سامانه‌های شرکت‌کننده، گزارش‌های رسمی ناتو رقمی نزدیک به ۷۰ فروند هواپیما را ذکر کرده‌اند. میزبانی نسخه ۲۰۲۵ بر عهده هلند بود و پایگاه هوایی ولکل به‌عنوان کانون اصلی توجه این رزمایش انتخاب شده بود، درحالی‌که عناصر پشتیبانی دیگر در پایگاه هوایی کلینه-بروخل در بلژیک و پایگاه نیروی هوایی سلطنتی لیکن‌هیث در بریتانیا مستقر بودند. این رزمایش حدود ۷۰ فروند هواپیما از ۱۴ کشور عضو ناتو را شامل می‌شد که ترکیبی از هواپیماهای متعارف و هواپیماهای دارای قابلیت دوگانه بودند.

از نظر حجم نیروی انسانی نیز، سرهنگ دانیل بانچ، رئیس عملیات هسته‌ای در فرماندهی عالی نیروهای متفقین اروپا، اعلام کرد که در مجموع نزدیک به دو هزار نفر به‌طور مستقیم از این رزمایش پشتیبانی می‌کردند. نکته جالب توجه دیگر این بود که مشارکت در رزمایش استدفست نون هر سال میان کشورهای عضو ناتو به‌صورت چرخشی صورت می‌گیرد.

از نظر زمینه سیاسی-امنیتی، برگزاری نسخه ۲۰۲۵ همزمان با افزایش نگرانی‌های اروپایی درباره نقض حریم هوایی توسط پهپادهای ناشناس بود. این مانور بزرگ سالانه هسته‌ای ناتو از ۱۳ اکتبر آغاز شد و ۷۱ فروند هواپیما از ۱۴ کشور عضو ناتو را در برمی‌گرفت؛ این رزمایش از پیش برنامه‌ریزی‌شده، در شرایطی برگزار شد که امنیت تأسیسات نظامی اروپا به دلیل یک سلسله نقض حریم هوایی توسط پهپادها، که برخی از آن‌ها به روسیه نسبت داده شده بود، در سطح بالاتری قرار داشت.

افسران ارشد ناتو در جریان رزمایش تأکید کردند که هدف از این مانور، اثبات توانمندی اجرای عملیات هسته‌ای در هر زمان است، نه واکنش به یک تهدید مشخص. به گفته فرمانده عملیات هسته‌ای ناتو، این موضوع که تاکنون کمتر علنی درباره آن صحبت شده، اکنون زمان آن رسیده که با افکار عمومی در میان گذاشته شود؛ چراکه شاهد تداوم لحن تهدیدآمیز از سوی روسیه بوده‌اند و هدف از این اقدام، اثبات توانایی اجرای چنین عملیاتی در هر روز معین است، نه سخن‌پراکنی تهدیدآمیز. در طول این تمرینات، بمب‌افکن‌ها و جنگنده‌های دارای قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای از باند پرواز برخاستند، بدون آنکه از سلاح هسته‌ای یا مهمات واقعی استفاده شود.

مقامات ناتو همچنین تصریح کردند که این رزمایش متوجه کشور خاصی نیست. آن‌ها تأکید کردند که روسیه کانون اصلی این رزمایش نیست، هرچند ناتو فعالیت‌های نظامی روسیه از جمله استفاده از موشک‌های دارای قابلیت دوگانه در اوکراین را که می‌تواند برای حمل کلاهک هسته‌ای تجهیز شود، رصد می‌کند. در این رزمایش، ایالات متحده و بریتانیا به‌عنوان دو کشور دارای زرادخانه هسته‌ای، نقش محوری ایفا کردند. ایالات متحده جنگنده‌های اف-۳۵ با قابلیت حمل تسلیحات متعارف یا هسته‌ای، هواپیماهای سوخت‌رسان و دیگر هواپیماهای پشتیبانی را تأمین کرد؛ همچنین تجهیزات جنگ الکترونیک و سامانه‌های شناسایی و اطلاعاتی نیز در این رزمایش به کار گرفته شدند.

چارچوب کلی نسخه ۲۰۲۶

بر اساس گزارش‌های منتشرشده تا تاریخ تنظیم این گزارش، برگزاری استدفست نون ۲۰۲۶ در ماه اکتبر امری قطعی تلقی می‌شود، اما کشور میزبان هنوز مشخص نشده است. در فهرست رزمایش‌های احتمالی اما هنوز تأییدنشده سال ۲۰۲۶ ناتو، استدفست نون با بازه زمانی پیش‌بینی‌شده اکتبر و میزبانی هنوز اعلام‌نشده ذکر شده است. با توجه به سیاست چرخشی ناتو در انتخاب کشور میزبان، احتمال میزبانی یکی دیگر از اعضای دارای زیرساخت لازم برای ذخیره‌سازی و پشتیبانی از سلاح‌های هسته‌ای مشترک، مانند ایتالیا یا آلمان، وجود دارد؛ هرچند تا کنون تأیید رسمی در این باره منتشر نشده است.

با در نظر گرفتن روند سال‌های اخیر، می‌توان انتظار داشت که نسخه ۲۰۲۶ نیز شامل موارد زیر باشد: مشارکت بین ده تا چهارده کشور عضو ناتو با ترکیبی از جنگنده‌های نسل چهارم و پنجم؛ تمرین کامل زنجیره عملیاتی شامل آماده‌سازی، انتقال شبیه‌سازی‌شده تسلیحات و پرواز هواپیماهای دارای قابلیت دوگانه؛ حضور هواپیماهای پشتیبانی همچون سوخت‌رسان‌ها، هواپیماهای جنگ الکترونیک و سامانه‌های شناسایی هوابرد؛ و انتشار بیانیه‌های رسمی درباره شفافیت و ماهیت دفاعی این مانور از سوی دبیرکل ناتو.

اهمیت راهبردی این رویداد

رزمایش استدفست نون از این جهت در میان رویدادهای نظامی جهان جایگاه ویژه‌ای دارد که تنها مانور سالانه ناتو با محوریت مستقیم بازدارندگی هسته‌ای محسوب می‌شود. این رزمایش بازتاب‌دهنده مفهوم «اشتراک‌گذاری هسته‌ای» (Nuclear Sharing) در درون ساختار ناتوست؛ رویه‌ای که بر اساس آن، تسلیحات هسته‌ای آمریکایی در قالب توافق‌های دوجانبه در خاک چند کشور اروپایی عضو ناتو مستقر شده و در شرایط بحرانی، خلبانان آن کشورها امکان به‌کارگیری این تسلیحات تحت اختیار سیاسی مشترک را خواهند داشت.

از منظر تحلیل‌گران نظامی، برگزاری منظم این رزمایش، ابزاری برای حفظ اعتبار بازدارندگی گسترده (Extended Deterrence) آمریکا نسبت به متحدان اروپایی است؛ مفهومی که بر اساس آن، چتر هسته‌ای آمریکا امنیت کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای عضو ناتو را نیز پوشش می‌دهد. ورود تدریجی جنگنده‌های اف-۳۵ به این چرخه، که در نسخه ۲۰۲۵ برای نخستین‌بار نقش هدایت‌کننده ضربه هسته‌ای را بر عهده گرفتند، نشان‌دهنده روند نوسازی فنی این ساختار و جایگزینی تدریجی هواپیماهای نسل چهارم با سکوهای نسل پنجم در مأموریت‌های حساس است.

با نزدیک‌شدن به ماه اکتبر و انتشار جزئیات بیشتر درباره کشور میزبان و دامنه مشارکت نسخه ۲۰۲۶، تصویر روشن‌تری از مقیاس و ویژگی‌های فنی این رویداد در دسترس قرار خواهد گرفت.