انهدام پهپاد لوکاس؛ رخنه در حلقه ارتباطی و آسیبپذیری فزاینده در برابر جنگ الکترونیک
روز گذشته تصاویری از یک فروند پهپاد انتحاری لوکاس در جنوبشرق کشور منتشر شد که در نتیجه عملیات جنگ الکترونیک پدافند هوایی کشور بهصورت سالم سقوط کرد. این رخداد که به دومین مورد مستند از انهدام پهپاد لوکاس همراه با بازیابی سالم بدنه آن تبدیل شده است، اهمیت ویژهای در ارزیابی ساختار فنی این سامانه پرنده بدون سرنشین دارد. نمونه نخست این نوع سقوط، در روزهای آغازین درگیریها در عراق ثبت و مستند شده بود.
وابستگی پهپاد لوکاس به گیرنده اینترنت ماهوارهای استارلینک
نکته حائز اهمیت در تحلیل فنی انهدام پهپاد لوکاس، به زیرسامانه ارتباطی این پرنده بازمیگردد. بر اساس نسخههای تحویلدادهشده این پهپاد به نیروهای وابسته به فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا موسوم به سنتکام پیش از آغاز جنگ، و همچنین بر پایه تصاویر منتشرشده از پرتاب آن توسط نیروهای آمریکایی در جریان جنگ موسوم به رمضان، پهپاد لوکاس همواره به گیرنده ارتباط ماهوارهای استارلینک مجهز بوده است.
بحران بودجهای پنتاگون و گذار از استارلینک تجاری به استارشیلد نظامی
در خردادماه سال جاری، گزارشی منتشر شد که از چالشهای مالی وزارت دفاع آمریکا موسوم به پنتاگون در ارتباط با گیرنده استارلینک خبر میداد. بر پایه این گزارش، بهمنظور افزایش کارایی گیرنده استارلینک در محیطهای دارای اخلال گسترده، ارتش آمریکا از نسخه تجاری این گیرنده با هزینه ماهانه پنجهزار دلار، به نسخه نظامی موسوم به استارشیلد با هزینه ماهانه بیستوپنجهزار دلار روی آورده بود.
ناترازی اقتصادی هزینه ارتباط ماهوارهای در ساختار پهپاد لوکاس
این تغییر برای ارتش آمریکا هزینه سنگینی بههمراه داشت؛ چراکه هزینه کلی ساخت هر فروند پهپاد انتحاری لوکاس در حدود سیوپنجهزار دلار برآورد میشود و پرداخت ماهانه بیستوپنجهزار دلار برای اتصال به سامانه استارشیلد، از منظر اقتصادی توجیهپذیر نیست. بر همین اساس، به نظر میرسد ارتش آمریکا بهمنظور کاهش هزینههای عملیاتی، گیرنده استارلینک و خدمات وابسته به آن را از ساختار پهپاد لوکاس حذف کرده باشد؛ تصمیمی که پیامدهای مستقیمی بر آسیبپذیری این پهپاد داشته است.
افزایش نقش گیرنده جیپیاس نظامی و آسیبپذیری فزاینده در برابر جنگ الکترونیک
حذف احتمالی گیرنده استارلینک، اهمیت نقش گیرنده جیپیاس سطح نظامی در هدایت پهپاد لوکاس را نسبت به گذشته افزایش میدهد. از سوی دیگر، این تغییر ساختاری، آسیبپذیری پهپاد لوکاس را در برابر اخلالهای رادیویی و الکترونیکی سامانههای پدافندی کشورمان بالا میبرد؛ موضوعی که نتیجه مستقیم آن را میتوان در روند رو به افزایش موارد انهدام پهپاد لوکاس توسط شبکه یکپارچه پدافند هوایی کشور مشاهده کرد. گفتنی است این پهپاد به یک سامانه اپتیکی نصبشده در بخش دماغه نیز مجهز است که وظیفه هدایت نهایی بهسمت هدف را برعهده دارد.
خاستگاه فنی و مشخصات پهپاد لوکاس
پهپاد لوکاس که عنوان آن برگرفته از عبارت سامانه تهاجمی رزمی بدون سرنشین کمهزینه است، محصول مهندسی معکوس پهپاد انتحاری شاهد ۱۳۶ ایران توسط آمریکاست و بهعنوان گزینهای ارزانقیمت در برابر این پهپاد ایرانی معرفی شده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این پهپاد به سامانههای ترکیبی جیپیاس و ناوبری اینرسی موسوم به آیاناس مجهز است که در برابر اخلال و فریب الکترونیکی مقاومسازی شدهاند و امکان اصلاح خودکار مسیر پروازی را فراهم میکنند. همچنین گفته میشود پهپاد لوکاس از سامانه ارتباطی چنددامنهای موزیک بهره میبرد که ارتباط همزمان با چند پلتفرم را ممکن میسازد. با این حال، روند رو به رشد انهدام پهپاد لوکاس در عملیاتهای اخیر پدافند هوایی کشور، نشاندهنده محدودیتهای عملی این سامانهها در محیط واقعی عملیات است.
