اسپیسایکس و ماموریت خطرناک مریخی
ایلان ماسک و شرکت اسپیسایکس هدف بلندپروازانهای را دنبال میکنند: تبدیل بشریت به گونهای چندسیارهای از طریق استقرار یک «تمدن کاملاً خودکفا» در مریخ. تا امروز بیش از پانزده میلیارد دلار صرف توسعهٔ سفینهٔ استارشیپ شده و طرح ماسک این است که ناوگانی متشکل از چند هزار فروند استارشیپ، با فاصلهٔ زمانی تقریباً دوساله، مهاجران مریخی را به سیارهٔ سرخ منتقل کند.
با این حال، پژوهش و گفتگوی عمومی بسیار محدودی به مسائل زیستشناختی، فنی و اخلاقی موضوع «تمدن خودکفا» پرداخته است؛ هدفی که در عمل به معنای تولید مثل و پرورش فرزند در سیارهای کاملاً نامناسب برای هر شکل از حیات است.
اسپیسایکس به دنبال فرضیهای که هنوز اثبات نشده است
برنامهٔ اسپیسایکس برای اسکان بیش از یک میلیون انسان در مریخ ممکن است بر یک فرض نادرست بنا شده باشد: اینکه بقای کوتاهمدت فضانوردان آموزشدیده در فضا، دلیلی برای امکان زندگی و تولید مثل انسان در مریخ بهشمار میرود. اگر این فرض بنیادین نادرست از آب دربیاید، احتمالاً محاسبات سرمایهگذاران اسپیسایکس و نیز انگیزهٔ مهاجران نخستین که هدفشان بنا نهادن یک تمدن تازه است، تغییر خواهد کرد یا به احتمال زیاد در همان مراحل ابتدایی جان خود را از دست خواهند داد.
اسپیسایکس تا کنون اطلاعات کمی دربارهٔ اثرات زیستی زندگی در مریخ ارائه کرده و حتی کمتر از آن به پیامدهای بارداری و رشد کودک پرداخته است. اسکات سولومون، زیستشناس تکاملی و استاد علوم زیستی در دانشگاه رایس و نویسندهٔ کتاب «تبدیلشدن به مریخی: زندگی در فضا چگونه بدن و ذهن ما را دگرگون میکند»، میگوید: «ما حتی نمیدانیم که اساساً امکان داشتن فرزند در مریخ وجود دارد یا نه. اگر هم امکانپذیر باشد، نمیدانیم آن فرزندان به بزرگسالانی سالم تبدیل خواهند شد یا نه».
آنچه فضا با بدن انسان میکند
فضانوردان ساکن در ایستگاه فضایی بینالمللی، که در شرایط بیوزنی به سر میبرند، ماهانه بین یک تا دو درصد از تودهٔ استخوانی خود را از دست میدهند؛ عضلات آنها دچار آتروفی میشود و مایعات بدن در ناحیهٔ سر تجمع مییابد، پدیدهای که گمان میرود علت بروز مشکلات بینایی در آنهاست.
تهدید تابش های کیهانی در سطح مریخ
برخلاف زمین، مریخ دارای جو رقیق و میدان مغناطیسی نیست و به همین دلیل سطح آن در معرض انواع تابشهای پرانرژی، از جمله پرتوهای کیهانی کهکشانی قرار دارد؛ نوعی تابش یونیزان که میتواند به بافتها و دیانای آسیب برساند و کودکان، بزرگسالان و حتی جنین در دوران بارداری را تحت تأثیر قرار دهد. سولومون می گوید که ناسا برای میزان تابشی که یک فضانورد در طول دوران خدمت خود میتواند دریافت کند، سقف مشخصی تعیین کرده است و بنابراین یک سکونتگاه دائمی در مریخ به محافظهای تابشی سنگین نیاز خواهد داشت.
اگر به مقالههای هوانوردی علاقه دارید، میتوانید با مراجعه به صفحه هوانوردی، از جدیدترین مقالههای این حوزه مطلع شوید.
انسانهایی که در مریخ متولد و بزرگ شوند ممکن است از نظر فیزیولوژیک قادر به بازگشت به زمین و تحمل گرانش تقریباً سه برابر آن نباشند. این افراد، که در گروهی کوچک از مهاجران رشد کردهاند، احتمالاً ایمنی لازم در برابر تنوع بیماریهای زمین را نیز نخواهند داشت. سولومون میگوید این جمعیت ممکن است در درازمدت به گونهای جداگانه تبدیل شود.
ریشههای فکری ماسک در پارادوکس فرمی
انگیزهٔ ماسک ریشه در برداشت او از «پارادوکس فرمی» دارد: با وجود گستردگی کیهان، تا کنون هیچ نشانهای از حیات هوشمند فراسیارهای کشف نشده و بنابراین ممکن است انسان تنها موجود باشعور در جهان باشد. از این منظر، ماموریت مریخی ماسک رنگوبویی شبهرستگارگرایانه دارد: حفظ «شعلهٔ آگاهی» در برابر خطراتی مانند برخورد سیارک، گرمشدن کرهٔ زمین، جنگ هستهای یا یک سناریوی فاجعهبار مرتبط با هوش مصنوعی که میتواند فعالیت مغزی نوع انسان را در زمین متوقف کند.
ماسک دربارهٔ تولید مثل در مریخ سخن چندانی نگفته و تنها در شبکههای اجتماعی نوشته است که «اول باید تمرکزمان روی رسیدن به آنجا باشد». اما به باور بسیاری از پژوهشگران، این پرسشها باید پیش از آغاز ماموریت پاسخ داده شوند؛ چرا که اگر تولید مثل خارج از زمین ممکن نباشد، اساساً چه دلیلی برای فرستادن یک میلیون نفر به یک تمدن بنبست در مریخ وجود دارد؟
چالش اخلاقی آزمایش روی نسل بعدی
پاسخیابی برای این پرسشها از منظر اخلاقی نیز چالشبرانگیز است. سولومون میگوید: «صحبت از انجام آزمایشهای پزشکی روی کودکان در شرایط خطرناک است»؛ پیامدهایی که ممکن است تا چند نسل آینده آشکار نشوند.
یکی از نقاط شروع منطقی، انجام مطالعات چندنسلی روی حیوانات در گرانش یکششم کرهٔ ماه است، اما به گفتهٔ سولومون، «ما هنوز حتی این مطالعات را آغاز نکردهایم». برنامهٔ آرتمیس ناسا نیز به احتمال زیاد پیش از سال ۲۰۳۲ سکونتگاه بلندمدتی برای انجام آزمایش روی حیوانات در کرهٔ ماه نخواهد داشت. در چنین مطالعاتی، پژوهشگران معمولاً به دنبال شناسایی مشکلاتی مانند کاهش رشد، اختلالات باروری، ناهنجاریهای جسمی، تغییرات وزن اندامها، رفتارهای غیرعادی، مشکلات مرتبط با بقا و آسیبشناسی بافتی هستند.
به گفتهٔ سولومون، در بهترین حالت ممکن است چند دهه طول بکشد تا علم به پاسخهای روشنی در این زمینه برسد؛ زمانبندیای که میتواند با هدف ماسک، که اکنون نزدیک به پنجاهوپنج سال سن دارد، برای استقرار یک تمدن مریخی پیش از پایان عمرش در تناقض باشد.
جمعبندی: آیا بشر میتواند فراتر از زمین زندگی کند؟
سولومون تأکید میکند که هیچکس نمیداند آیا انسان قادر به تطبیق با زندگی در مریخ خواهد بود یا نه. اما در صورتی که شواهد علمی نشان دهند این امر ممکن نیست، چه باید کرد؟ او میگوید: «اگر مشخص شود که زیستشناسی تولید مثل ما اساساً در یک میدان گرانشی متفاوت کار نمیکند، این میتواند یک مانع تعیینکننده باشد. این یافته میتواند به این معنا باشد که ما هرگز قادر به زندگی واقعی فراتر از سیارهٔ خود نخواهیم بود».
