یکشنبه، ۲۱ تیر ۱۴۰۵ (۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶) — بر اساس گزارش رسانههای داخلی و بینالمللی
بامداد یکشنبه، سومین دور حمله آمریکا به ایران در طول یک هفته آغاز شد؛ عملیاتی که به گفته فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) بیش از ۱۴۰ هدف نظامی در جنوب ایران را در بر گرفت. در واکنش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از عملیات موشکی و پهپادی علیه چند پایگاه مرتبط با آمریکا در منطقه خبر داد و تنگه هرمز را «تا اطلاع ثانوی» بسته اعلام کرد. این گزارش، روند تحولات را از زمینه بحران تا آخرین رویدادهای شب گذشته بررسی میکند.
زمینه بحران؛ از آغاز جنگ تا نقض آتشبس پیش از حمله آمریکا به ایران
تنش نظامی کنونی میان ایران و آمریکا ریشه در جنگی دارد که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر آغاز شد. این درگیری در پی شکست مذاکرات هستهای ژنو و همچنین یک دور درگیری هوایی دوازدهروزه در سال ۲۰۲۵ روی داد. در جریان این جنگ، نیروی دریایی آمریکا برای مدتی بنادر ایران را در محاصره قرار داد و در مقابل، سپاه پاسداران با اعلام ممنوعیت تردد کشتیها، بازرسی و حمله به شناورهای تجاری و کارگذاری مین دریایی، عملاً تردد در تنگه هرمز را مختل کرد. تنگه هرمز از نظر اقتصادی اهمیت راهبردی دارد، زیرا پیش از این بحران، حدود یکچهارم تجارت جهانی نفت دریابرد و یکپنجم گاز طبیعی مایع (الانجی) جهان از این آبراه عبور میکرد.
در ماه ژوئن، دو طرف با میانجیگری عمان به یک تفاهمنامه موسوم به «تفاهمنامه اسلامآباد» دست یافتند که بر اساس آن، آمریکا محاصره دریایی را لغو کرد و ایران نیز بازگشایی تنگه هرمز را پذیرفت. آمریکا همچنین موافقت کرد تحریمهای نفتی ایران را برای شصت روز به حالت تعلیق درآورد. با این حال، این آرامش شکننده دیری نپایید و طی هفتههای اخیر بار دیگر شاهد رشد تنش و درگیریهای محدود میان دو طرف در محدوده تنگه هرمز بودهایم.
سومین دور حمله آمریکا به ایران؛ جزئیات عملیات شب گذشته
بامداد یکشنبه (۲۱ تیر)، ارتش آمریکا سومین دور حملات خود طی یک هفته را آغاز کرد. به گزارش پایگاه خبری سیانان، نیروهای آمریکایی این بار حدود ۱۴۰ هدف نظامی در جنوب ایران را هدف قرار دادند. سنتکام این عملیات را واکنشی به حمله سپاه پاسداران به یک کشتی کانتینربر با پرچم قبرس توصیف کرد که در حال عبور از تنگه هرمز بود؛ حملهای که بر اساس گزارشهای اولیه، یک نفر از خدمه آن مفقود شده است. به نقل از پایگاه خبری آکسیوس از یک مقام آمریکایی، حجم و شدت این دور از حملات نسبت به عملیات ده روز پیش، چهار تا پنج برابر بیشتر بوده و طرح آن با دستور مستقیم رئیسجمهور آمریکا در جریان حضور وی در نشست ناتو در ترکیه تصویب شده است.
همزمان، رسانههای محلی ایران از شنیده شدن صدای انفجارهای متعدد در استانهای جنوبی و جنوبغربی کشور خبر دادند. بر اساس این گزارشها، شهرهای بوشهر، عسلویه، بندر دیر، کنگان، آبادان، ماهشهر، بندرعباس، جزیره قشم، سیریک، چابهار و جاسک در کانون این دور از حملات قرار گرفتند. فرماندار بوشهر گفت میان ساعت دو و چهلوپنج دقیقه تا سه بامداد، ده پرتابه دشمن به چهار نقطه در این شهرستان اصابت کرده است. مقامات محلی در استانهای لرستان و مرکزی نیز از اصابت پرتابه به مناطقی در نزدیکی شهرهای ویسیان و خنداب خبر دادند، هرچند ارزیابی دقیق خسارتهای این حوادث هنوز در دست بررسی اعلام شده است.
اگر به مقالههای هوانوردی علاقه دارید، میتوانید با مراجعه به صفحه هوانوردی، از جدیدترین مقالههای این حوزه مطلع شوید.
پاسخ ایران به حمله آمریکا به ایران؛ عملیات موشکی و پهپادی علیه پایگاههای آمریکایی و کشورهای عربی در شب گذشته
ساعاتی پس از موج نخست حملات آمریکا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از آغاز عملیات پاسخ با موشک و پهپاد علیه چند هدف در کشورهای منطقه خبر داد. بر اساس گزارش خبرگزاری فارس به نقل از یک منبع آگاه نظامی، ارزیابیهای اولیه نشان میدهد موشکهای بالستیک دوربرد و پهپادهای نیروهای مسلح ایران پس از عبور از سامانههای پدافندی مستقر در منطقه، اهدافی از پیش تعیینشده در پایگاه هوایی الازرق (موسوم به شاهزاده حسن) در اردن، پایگاه علی السالم در کویت و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا در بحرین را هدف قرار دادهاند. لازم به یادآوری است که این ارزیابی، گزارشی اولیه از منبعی نظامی داخلی است و هنوز از سوی نهادهای رسمی یا رسانههای مستقل بینالمللی تأیید نشده است.
در پی این عملیات، وزارت کشور بحرین از فعالشدن آژیرهای هشدار در این کشور خبر داد و برخی گزارشهای تأییدنشده حاکی از وقوع انفجار در نزدیکی پایگاه ناوگان پنجم و پایگاه هوایی عیسی بود. ارتش کویت نیز مدعی مقابله با اهدافی هوایی در آسمان این کشور شد. وزارت دفاع قطر اعلام کرد یک حمله موشکی به این کشور را رهگیری و خنثی کرده است. مقامات امارات متحده عربی نیز از واکنش به تهدیدهای موشکی و پهپادی خبر دادند. همزمان، سپاه پاسداران دریایی اعلام کرد تنگه هرمز را «تا پایان مداخلات آمریکا در منطقه» و تا اطلاع ثانوی مسدود کرده است؛ به گفته این نیرو، شلیک اخطار به سمت کشتیای که تلاش داشت از مسیر تأییدنشدهای در تنگه عبور کند، باعث توقف آن شناور شد.
در کنار این رویدادها، سرنگونی یک فروند پهپاد آمریکایی از نوع امکیو-۹ توسط پدافند هوایی سپاه نیز از سوی رسانههای ایرانی گزارش شد. به گفته خبرنگار الجزیره در تهران، شبکه خبری صداوسیمای ایران از شنیدهشدن دستکم شش انفجار در جزیره قشم و هفت انفجار در نزدیکی بندر سیریک خبر داده است؛ دو نقطهای که از نظر راهبردی برای کنترل ایران بر تنگه هرمز اهمیت بالایی دارند.
بسته شدن تنگه هرمز و پیامدهای اقتصادی حمله آمریکا به ایران
تنگه هرمز باریکترین و در عین حال راهبردیترین گذرگاه دریایی جهان برای انتقال انرژی است. از تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ که جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران آغاز شد، تردد کشتیها از این آبراه به شدت کاهش یافته است. بر اساس دادههای شرکت رصد اطلاعات دریایی کپلر، تعداد کشتیهایی که از «کریدور عمانی» — مسیر جایگزینی که پس از تنشهای اخیر پیشنهاد شده بود — عبور میکردند، از ۲۸ فروند در روز به صفر رسیده است. همزمان، حق بیمه ریسک جنگی برای عبور کشتیهای بزرگ نفتکش از این مسیر تا یکچهارم میلیون دلار برای هر بار عبور افزایش یافته است.
عمان که نقش میانجی میان دو طرف را بر عهده دارد، طرحی موقت برای مدیریت ترافیک کشتیرانی در تنگه هرمز از طریق دو مسیر جداگانه تحت کنترل هر یک از طرفین تهیه کرده است، هرچند جزئیات نهایی آن هنوز مشخص نشده است. مقامات آمریکایی نیز تأکید کردهاند که ادامه مذاکرات با تهران منوط به تضمین عبور امن کشتیها از این آبراه است.
واکنشهای دیپلماتیک به حمله آمریکا به ایران و تلاش میانجیگران
وزیر امور خارجه ایران، عباس عراقچی، روز شنبه با همتای عمانی خود دیدار کرد که محور اصلی آن، موضوع مدیریت تردد در تنگه هرمز بود. وزارت امور خارجه مصر نیز با صدور بیانیهای خواستار کاهش تنشها و رعایت قوانین بینالمللی شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس تیم مذاکرهکننده ایران، هشدار داد دوران توافقات یکطرفه به پایان رسیده و طرف مقابل باید به تعهدات خود عمل کند.
از سوی دیگر، به گزارش شبکه الجزیره از کاخ سفید، مقامات آمریکایی این حملات را واکنشی به نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی ایران توصیف کرده و اعلام کردهاند که کانون توجه همچنان بر دیپلماسی است، هرچند مقدمات لازم برای ادامه عملیات نظامی در صورت نیاز نیز فراهم شده است. رئیسجمهور آمریکا در اظهاراتی هشدار داد در صورت ادامه روند کنونی از سوی ایران، حملات سنگینتری در راه خواهد بود.
رویداد سیاسی همزمان؛ درگذشت سناتور لیندسی گراهام
در حاشیه این تحولات نظامی، دفتر سناتور جمهوریخواه آمریکا، لیندسی گراهام، از کارولینای جنوبی، شامگاه شنبه از درگذشت ناگهانی او بر اثر بیماری کوتاه خبر داد. به گزارش رسانههای آمریکایی از جمله آکسیوس، بلومبرگ و شبکه فاکسنیوز، گراهام که از چهرههای شاخص جمهوریخواهان در حوزه سیاست خارجی و از حامیان اصلی اقدام نظامی علیه ایران بود، یک روز پیش از درگذشتش در کییف با رئیسجمهور اوکراین دیدار کرده بود. رئیسجمهور آمریکا و مقامات ارشد اسرائیلی در پیامهایی جداگانه، درگذشت او را تسلیت گفتند.
جمعبندی؛ وضعیت کنونی بحران حمله آمریکا به ایران
مجموع تحولات نشان میدهد بحران نظامی میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای حساستر شده است؛ مرحلهای که در آن، حملات هوایی آمریکا به تأسیسات نظامی ایران با پاسخ موشکی و پهپادی سپاه پاسداران علیه اهداف مرتبط با آمریکا در کشورهای منطقه همراه شده و بستن تنگه هرمز، جریان انرژی جهانی را نیز تحتالشعاع قرار داده است. با توجه به سرعت بالای تحولات میدانی و دیپلماتیک، وضعیت میدانی همچنان در حال تغییر است و ارزیابی نهایی خسارات و صحت برخی گزارشهای اولیه، به تأیید منابع مستقل نیاز دارد.
نقشه شماتیک و توضیحی از منطقه بحران — موقعیتهای یادشده در گزارشهای خبری (این تصویر توضیحی و ترسیمی است و مقیاس دقیق جغرافیایی ندارد)
