سنای ایالات متحده لایحه‌ای را تصویب کرده است که بر اساس آن، سه فروند جنگنده اف 14 به مرکز فضا و موشک ایالات متحده (U.S. Space & Rocket Center) واگذار خواهد شد. این مرکز در شهر هانتسویل، ایالت آلاباما واقع است و به نمایش موشک‌ها، فضاپیماها و سایر فناوری‌های مرتبط با برنامه فضایی کشور می‌پردازد.

این لایحه که با عنوان غیررسمی «قانون ماوریک» (Maverick Act) شناخته می‌شود، انتقال این هواپیماهای «اضافی» را از یک تأسیسات نیروی دریایی ایالات متحده به موزه مذکور پیش‌بینی کرده است.

نکات کلیدی لایحه به شرح زیر است:

• سنای آمریکا «قانون ماوریک» را تصویب کرده است؛ لایحه‌ای برای انتقال سه فروند جنگنده اف 14 بازنشسته به مرکز فضا و موشک ایالات متحده در هانتسویل، آلاباما.
• این قانون به موزه اجازه می‌دهد در صورت تمایل، این هواپیماها را برای نمایش عمومی یا حتی پرواز در نمایش‌های هوایی بازسازی کند؛ ضمن آنکه نیروی دریایی ممکن است قطعات یدکی برای حداقل یک فروند از این جنگنده‌ها فراهم کند.
• این لایحه بازسازی را الزامی نمی‌کند، بلکه صرفاً امکان انعقاد توافقاتی با طرف‌های ثالث برای این منظور را فراهم می‌سازد.
• برای تبدیل‌شدن این لایحه به قانون، همچنان نیاز به رأی مجلس نمایندگان ایالات متحده و امضای رئیس‌جمهور وجود دارد.

دلیل حذف جنگنده اف 14 از نیروی دریایی آمریکا

نیروی دریایی ایالات متحده در ۲۲ سپتامبر ۲۰۰۶، پس از ۳۲ سال خدمت عملیاتی، جنگنده اف 14 تامکت را به‌طور رسمی از رده خارج کردو این اقدام پایانی بر یک دوره فعالیت عملیاتی گذاشت که از دوران جنگ سرد تا سال‌های نخست جنگ علیه تروریسم را در بر می‌گرفت. علل اصلی این تصمیم را می‌توان در چند محور خلاصه کرد:

۱. هزینه و حجم بالای نگهداری فنی
بر اساس تحلیل‌های منتشرشده، هر یک ساعت پرواز این جنگنده به حدود سی تا شصت ساعت کار تعمیر و نگهداری نیاز داشت و تقریباً تمامی اجزای حیاتی هواپیما، از عملگرهای بال تا سامانه‌های الکترونیکی رادار، به‌طور پیوسته نیازمند تعویض بودند. این موضوع هزینه عملیاتی هر پرواز را به‌شدت افزایش می‌داد.

۲. پیچیدگی سازه بال متغیر (Variable-Sweep Wing)
طراحی بال‌های متغیرالهندسه که امکان تنظیم زاویه بال برای سرعت بالا یا فرود ایمن را فراهم می‌کرد، به پیچیدگی مکانیکی و در نتیجه هزینه نگهداری بیشتر منجر می‌شد.

۳. نگرانی‌های ایمنی
جنگنده اف 14 گاه دچار پدیده اسپین تخت (Flat Spin) می‌شد؛ وضعیتی که خروج از آن دشوار و در مواردی خطرناک بود و در صورت بروز، خدمه ناچار به پرتاب صندلی فرار می‌شدند.

۴. تغییر اولویت راهبردی نیروی دریایی
با پایان جنگ سرد، نیروی دریایی آمریکا رویکرد خود را از دفاع رهگیرانه دوربرد در برابر بمب‌افکن‌های شوروی به سوی عملیات چندمنظوره و انعطاف‌پذیرتر تغییر داد. در این چارچوب، جنگنده اف/ای-۱۸ای/اف سوپر هورنت، به دلیل هزینه پایین‌تر و قابلیت چندمنظوره بیشتر، جایگزین مناسب‌تری شناخته شد.

۵. توقف خط تولید و محدودیت تأمین قطعات
پس از پایان تولید این جنگنده، زنجیره تأمین قطعات یدکی آن نیز با مشکل مواجه شد؛ محدودیتی که به‌ویژه با هدف ممانعت از دسترسی ایران به قطعات این هواپیما تشدید شد.

اگر به مطالب درباره هوانوردی و جنگنده‌ها علاقه دارید، می‌توانید به صفحات جنگنده‌های اف 35، اف 22، J20 و … مراجعه کنید با از طریق منوی بالای سایت در بخش هوانوردی از جدیدترین مقاله‌های ما را مشاهده کنید.

۱. هزینه و حجم بالای نگهداری فنی جنگنده اف 14

هر یک ساعت پرواز این جنگنده به حدود سی تا شصت ساعت کار تعمیر و نگهداری نیاز داشت و تقریباً تمامی اجزای حیاتی هواپیما، از عملگرهای بال تا سامانه‌های الکترونیکی رادار، به‌طور پیوسته نیازمند تعویض بودند. این موضوع هزینه عملیاتی هر پرواز را به‌شدت افزایش می‌داد.

۲. پیچیدگی سازه بال متغیر

طراحی بال‌های متغیرالهندسه که امکان تنظیم زاویه بال برای سرعت بالا یا فرود ایمن را فراهم می‌کرد، به پیچیدگی مکانیکی و در نتیجه هزینه نگهداری بیشتر منجر می‌شد.

۳. نگرانی‌های ایمنی

این جنگنده گاه دچار پدیده اسپین تخت (Flat Spin) می‌شد؛ وضعیتی که خروج از آن دشوار و در مواردی خطرناک بود و در صورت بروز، خدمه ناچار به پرتاب صندلی فرار می‌شدند.

۴. تغییر اولویت راهبردی نیروی دریایی

با پایان جنگ سرد، نیروی دریایی آمریکا رویکرد خود را از دفاع رهگیرانه دوربرد در برابر بمب‌افکن‌های شوروی به سوی عملیات چندمنظوره و انعطاف‌پذیرتر تغییر داد. در این چارچوب، جنگنده اف/ای-۱۸ای/اف سوپر هورنت، به دلیل هزینه پایین‌تر و قابلیت چندمنظوره بیشتر، جایگزین مناسب‌تری شناخته شد.

۵. توقف خط تولید و محدودیت تأمین قطعات

پس از پایان تولید این جنگنده، زنجیره تأمین قطعات یدکی آن نیز با مشکل مواجه شد؛ محدودیتی که به‌ویژه با هدف ممانعت از دسترسی ایران به قطعات این هواپیما تشدید شد.

افتخارات و دستاوردهای جنگنده اف 14

۱. سامانه رادار و موشک دوربرد بی‌نظیر

رادار قدرتمند این جنگنده قادر بود هواپیماهای دشمن را از فاصله بیش از نود مایلی شناسایی و ردیابی کند و پیش از آنکه دشمن متوجه حضور آن شود، موشک دوربرد شلیک نماید. ترکیب رادار AN/AWG-9 و موشک AIM-54 فونیکس، اف-14 را به یکی از مؤثرترین رهگیرهای دوربرد دوران خود تبدیل کرده بود.

۲. برد عملیاتی بالا

برد این هواپیما به هزار و ششصد مایل دریایی می‌رسید؛ رقمی که هیچ‌یک از جنگنده‌های فعلی نیروی دریایی آمریکا به آن دست نیافته‌اند.

۳. سابقه عملیاتی گسترده

این جنگنده در درگیری‌های لیبی، جنگ خلیج فارس، عراق و افغانستان حضور فعال داشت و در حادثه خلیج سدره در سال ۱۹۸۹ نیز نقش داشت.

۴. جایگاه فرهنگی

حضور این جنگنده در فیلم‌های سینمایی «تاپ گان» و «تاپ گان: ماوریک» آن را به یکی از شناخته‌شده‌ترین جنگنده‌های تاریخ هوانوردی نظامی در میان عموم مردم تبدیل کرده است.

۵. تنها مشتری خارجی

ایران تنها کشوری بود که این جنگنده را از ایالات متحده خریداری کرد و هنوز تعدادی از این هواپیماها در نیروی هوایی این کشور باقی مانده‌اند، گرچه وضعیت پروازی دقیق آن‌ها همواره محل تردید بوده است.