بریتانیا در حال پیگیری یک طرح گسترده ملی است تا به جمع رو به رشد کشورهایی بپیوندد که توانایی طراحی و ساخت موشک هایپرسونیک را در اختیار دارند. سلاحهای هایپرسونیک به مهماتی گفته میشود که با سرعتی بیش از پنج برابر سرعت صوت، یعنی بالاتر از ماخ پنج، در جو زمین حرکت میکنند و به دلیل این سرعت بسیار بالا، شناسایی و رهگیری آنها برای سامانههای پدافند موشکی موجود بسیار دشوار است. وزارت دفاع بریتانیا برنامه توسعه موشک هایپرسونیک بریتانیا را در قالب یک طرح یک میلیارد پوندی، معادل حدود یک میلیارد و سیصد و چهل میلیون دلار، سه سال پیش آغاز کرد. این طرح تاکنون بیش از صد و بیست شرکت را جذب کرده و شمار دیگری از شرکتها نیز در صف ورود به آن قرار دارند.
چارچوب یک میلیارد پوندی برای فناوریهای موشک هایپرسونیک بریتانیا
ستون اصلی این برنامه، سندی با عنوان چارچوب توسعه فناوریها و ظرفیتهای هایپرسونیک، یا به اختصار HTCDF، است که دوره اجرای آن هفت سال بوده و تا مارس دو هزار و سی و یک ادامه خواهد داشت. این چارچوب به هشت بخش یا به تعبیر وزارت دفاع بریتانیا هشت «لات» تقسیم شده که هرکدام یک حوزه فنی مشخص را پوشش میدهند؛ از جمله طراحی و یکپارچهسازی سامانه، شبیهسازی، بدنه و تولید توان، سامانه پیشرانش، رایانش روی موشک، سامانه هدفیاب و همچنین انتخاب کلاهک. ساختار این چارچوب به گونهای طراحی شده که هم شرکتهای بزرگ دفاعی و هم شرکتهای کوچک و متوسط بتوانند در پروژه موشک هایپرسونیک بریتانیا مشارکت کنند؛ نزدیک به نیمی از تأمینکنندگان عضو این چارچوب را شرکتهای کوچک و متوسط تشکیل میدهند.
تیم هایپرسونیک بریتانیا؛ محور هماهنگی صنعت و دانشگاه
مدیریت کلی برنامه موشک هایپرسونیک بریتانیا بر عهده گروهی موسوم به «تیم هایپرسونیک بریتانیا» است که وظیفه آن هماهنگی میان وزارت دفاع، صنایع دفاعی و مراکز دانشگاهی برای دستیابی به یک ظرفیت بومی و مستقل در حوزه سلاحهای هایپرسونیک است. بر اساس آخرین گزارشهای منتشرشده، در مجموع صد و بیست و چهار تأمینکننده که بیش از نیمی از آنها شرکتهای کوچک و متوسط هستند، تاکنون بیست و دو قرارداد را در حوزههای گوناگون فناوری هایپرسونیک دریافت کردهاند. ارزش کل قراردادهای اعطاشده از ژوئیه دو هزار و بیست و چهار تاکنون به حدود چهل و هشت میلیون پوند رسیده است. مسئولان برنامه تأکید کردهاند که فرآیند واگذاری این قراردادها تنها سی و یک روز پس از انتشار فراخوان انجام شده که نمونهای از تلاش وزارت دفاع برای تسریع روند تدارکات دفاعی سنتی است.
نمونه اولیه SHARD در مسیر توسعه موشک هایپرسونیک بریتانیا
یکی از مهمترین گامهای عملی در مسیر برنامه موشک هایپرسونیک بریتانیا، ساخت یک نمونه اولیه آزمایشی موسوم به SHARD است. توسعه این نمونه بر پایه تجربیات بهدستآمده در چارچوب تیم هایپرسونیک بریتانیا و همچنین دادههای آزمایشهایی استوار است که بیش از بیست سال پیش در بریتانیا انجام شده بود؛ یعنی پیش از آنکه این کشور فعالیت گسترده خود در حوزه سلاحهای هایپرسونیک را به حالت تعلیق درآورد. به گفته مقامهای وزارت دفاع، آزمایش فناوریهای زیرسامانه موشکی که بهطور بومی طراحی و ساخته شدهاند، از جمله یک سامانه پیشرانش هایپرسونیک تازه، همچنان در حال انجام است. این آزمایشها زمینه را برای ساخت نمونههای نمایشی فناوری و در نهایت یک موشک عملیاتی کامل فراهم میکنند.
جایگاه موشک هایپرسونیک بریتانیا در همکاری آکوس
برنامه موشک هایپرسونیک بریتانیا بخشی از تعهدات این کشور در چارچوب رکن دوم توافق سهجانبه آکوس است؛ توافقی که بریتانیا، ایالات متحده و استرالیا از سال دو هزار و بیست و دو در حوزه فناوریهای پیشرفته دفاعی از جمله سلاحهای هایپرسونیک، پدافند در برابر تهدیدهای هایپرسونیک و جنگ الکترونیک با یکدیگر همکاری میکنند. بخشی از بودجه یک میلیارد پوندی این برنامه، سهم بریتانیا در تحقیق و توسعه مشترک زیر چتر رکن دوم آکوس به شمار میرود. در کنار همکاری با ایالات متحده و استرالیا، برنامه مشترک علمی و فناوری موسوم به Thresher میان بریتانیا و آمریکا نیز قرار است از طریق پروژهای با نام رمز HyLarc تسریع شده و به یک نمونه نمایشی فناوری برسد.
آزمایش سامانه پیشرانش هوابرد برای موشک هایپرسونیک بریتانیا
در آوریل دو هزار و بیست و پنج، وزارت دفاع بریتانیا از تکمیل یک دوره آزمایش گسترده برای یک سامانه پیشرانش هوابرد با سرعت بالا خبر داد که برای استفاده در مفهوم یک موشک کروز هایپرسونیک طراحی شده است. این نوع پیشرانش که بر پایه احتراق هوای ورودی کار میکند، یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای فنی توسعه موشک هایپرسونیک بریتانیا به شمار میرود، زیرا موتور باید در دمای بسیار بالا و شرایط آیرودینامیکی دشوار ناشی از پرواز در سرعت هایپرسونیک عملکرد پایدار داشته باشد. علاوه بر این، دولت بریتانیا اعلام کرده در سال مالی جاری بیش از چهارصد میلیون پوند برای پروژههای موشک هایپرسونیک و سلاحهای برد بلند، از جمله پروژههای مشترک با فرانسه، آلمان و ایتالیا، هزینه خواهد کرد.
اگر به مقالههای هوانوردی علاقه دارید، میتوانید با مراجعه به صفحه هوانوردی، از جدیدترین مقالههای این حوزه مطلع شوید.
مقایسه موشک هایپرسونیک بریتانیا با تلاشهای موازی در اروپا
برنامه موشک هایپرسونیک بریتانیا در کنار چند طرح مشابه دیگر در اروپا در حال پیشرفت است. برای نمونه، کنسرسیومی به رهبری شرکت فرانسوی MBDA با عنوان HYDIS۲ در حال توسعه یک رهگیر برای مقابله با سلاحهای هایپرسونیک و بالستیک است، در حالی که پروژه دیگری با نام HYROGLIVE با هدایت MBDA آلمان به دنبال جمعآوری دادههای واقعی پرواز هایپرسونیک است. همچنین شرکت نوپای انگلیسی-آلمانی هایپرسونیکا در فوریه دو هزار و بیست و شش نخستین پرواز آزمایشی یک موشک هایپرسونیک با تأمین مالی خصوصی در اروپا را با موشک آزمایشی موسوم به Scooter HS-1 در نروژ انجام داد که به سرعتی بیش از ماخ شش و برد بیش از سیصد کیلومتر دست یافت. این نمونهها نشان میدهند که توسعه موشک هایپرسونیک بریتانیا در بستری از رقابت و همکاری فزاینده اروپایی در حال شکلگیری است.
چشمانداز موشک هایپرسونیک بریتانیا تا سال دو هزار و سی
بر اساس اظهارات وزیر دفاع بریتانیا در مجلس عوام، هدف برنامه موشک هایپرسونیک بریتانیا رسیدن به یک نمونه نمایشی کامل سلاح تا پیش از پایان این دهه، یعنی تا سال دو هزار و سی، است. این برنامه هماکنون در مرحله موسوم به «مورد کلی راهبردی» قرار دارد که نخستین گام رسمی در فرآیند تدارکات دفاعی بریتانیا برای توجیه راهبردی و اعتبارسنجی مفهوم یک پروژه به شمار میرود. سکوی پرتاب نهایی این موشک هنوز مشخص نشده و گزینههای زمینی، پرتاب از جنگنده و پرتاب از ناوهای جنگی همچنان روی میز قرار دارند. با وجود ابهامهای باقیمانده درباره جزئیات فنی و زمانبندی دقیق، روند رو به رشد مشارکت صنعتی و دانشگاهی در این پروژه نشان میدهد که موشک هایپرسونیک بریتانیا از یک ایده مطالعاتی به یک برنامه ملی با اولویت راهبردی تبدیل شده است.
