در ساعات اخیر، فرماندهی مرکزی نیروهای مسلح آمریکا موسوم به سنتکام (CENTCOM) اعلام کرد که دور تازهای از حملات را علیه اهدافی در جنوب ایران آغاز کرده است. این اقدام که در پی حمله دریایی ایران به چند کشتی تجاری در تنگه هرمز صورت گرفت، به گفته مقامات آمریکایی، ادامه رویارویی نظامی میان دو کشور در چارچوب توافق آتشبس شکنندهای است که از اواخر بهار امسال برقرار بوده است.
حمله آمریکا به ایران؛ نقطه آغاز رویدادها از کجا بود
درگیری کنونی ریشه در دور پیشین جنگ میان آمریکا، اسرائیل و ایران دارد که از پایان ماه فوریه آغاز شد. در آن مرحله، عملیات مشترک نظامی آمریکا و اسرائیل تأسیسات نظامی، حکومتی و زیرساختی متعددی را در ایران هدف قرار داد. پس از آن، دو طرف مذاکراتی را برای دستیابی به توافقی پایدار آغاز کردند و در نهایت یادداشت تفاهمی امضا شد که بر پایه آن، آمریکا محاصره دریایی ایران را لغو کرد و در ازای آن، ایران بازگشایی تنگه هرمز را پذیرفت. با این حال، وزارت خزانهداری آمریکا کمتر از بیست روز پس از امضای این یادداشت، مجوز موقت رفع تحریم نفتی ایران را لغو کرد؛ اقدامی که به گفته تهران، نقض تعهدات آمریکا در چارچوب توافق بود.
دلیل حمله آمریکا به ایران از نگاه واشنگتن چه بود
بر اساس بیانیه رسمی سنتکام، حمله آمریکا به ایران در روزهای گذشته «در پاسخ به حملات ایران به سه کشتی تجاری در حال تردد در تنگه هرمز» صورت گرفته است. مقامات نظامی آمریکا این اقدام را تلاشی برای «کاهش توان ایران در تهدید آزادی کشتیرانی» در این آبراه راهبردی توصیف کردهاند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در جریان اجلاس ناتو در آنکارا، این حملات را «تلافی بمباران کشتیها توسط ایران در روز گذشته» خواند و هشدار داد در صورت تکرار حملات دریایی ایران، واکنش نظامی آمریکا «بهمراتب شدیدتر» خواهد بود. ترامپ همچنین آتشبس میان دو کشور را «پایانیافته» اعلام کرد، هرچند مقامات کاخ سفید تأکید کردهاند که یادداشت تفاهم همچنان از نظر آمریکا معتبر باقی مانده است.
حمله آمریکا به ایران و ادعای مقابله با تسلیحات هستهای
ترامپ در جمع خبرنگاران، ماهیت درگیری کنونی را نه یک جنگ تمامعیار، بلکه فرآیندی برای «خلع سلاح هستهای ایران» توصیف کرد. وی اتهام زد که ایران در جریان مذاکرات هستهای، از طریق نشستهای خبری داخلی، محتوای گفتوگوهای دیپلماتیک را بهگونهای متفاوت از واقعیت بازتاب داده است. این اظهارات نشان میدهد که یکی از محورهای اصلی مورد استناد آمریکا برای ادامه فشار نظامی، تردید واشنگتن نسبت به میزان پایبندی ایران به تعهدات مربوط به عدم دستیابی به سلاح هستهای بوده است، در کنار دلیل مستقیمتر یعنی حمله به کشتیهای تجاری.
حمله آمریکا به ایران در کدام مناطق انجام شد
نخستین موج حملات آمریکا، که سهشنبه آغاز شد، بیش از هشتاد هدف را در جنوب ایران دربر گرفت و طبق اظهار یک مقام آمریکایی به رویترز، سامانههای پدافند هوایی، سامانههای رادار و رصد ساحلی، موشکهای زمینبههوا، موشکهای کروز ضدکشتی و سکوهای پرتاب پهپاد را هدف قرار داد. در موج دوم که چهارشنبه صورت گرفت، رسانههای نیمهرسمی ایران از وقوع انفجار در چند نقطه گزارش دادند؛ از جمله در بندرعباس، سیریک، بوشهر، چابهار و کنارک، و همچنین جزیره قشم که از نظر موقعیت راهبردی، کنترل بر تنگه هرمز را تحت تأثیر قرار میدهد. رسانه نیمهرسمی مهر اعلام کرد که نیروگاه اتمی بوشهر آسیبی ندیده، هرچند سایر نقاط این شهر مورد اصابت قرار گرفته است. همچنین یک نگهبان در فرودگاه ایرانشهر در جنوب شرق ایران در جریان این حملات کشته شد.
در ادامه نگاهی به مناطقی که در تازهترین دور حملات (بامداد پنجشنبه، ۱۸ تیر) گزارش شده، میاندازیم.
مناطق جنوبی (تداوم حملات به تنگه هرمز و سواحل):
- بندرعباس، سیریک و جزیره قشم
- بوشهر (شهر بوشهر و منطقه چغادک) — نیروگاه اتمی بوشهر بدون آسیب گزارش شده
- ماهشهر
- چابهار — برج مراقبت ترافیک دریایی و یک انبار در منطقه آزاد چابهار هدف قرار گرفت و بخشی از شهر دچار قطعی برق شد
- کنارک
- فرودگاه ایرانشهر — باند پرواز و ساختمان فرودگاه هدف قرار گرفت و یک نگهبان به شهادت رسید
منطقه جدید و قابلتوجه: استان گلستان (شمال کشور)
برخلاف دورهای پیشین که حملات عمدتاً بر جنوب ایران متمرکز بود، این بار برای نخستینبار نقطهای در شمال کشور نیز هدف قرار گرفت.
درباره پل آقتکهخان (آققلا)
بر اساس گزارش خبرگزاری مهر و اطلاعیه رسمی سپاه نینوای گلستان، بامداد پنجشنبه (۱۸ تیر) نیروهای آمریکایی با شلیک موشک کروز، پل «آقتکهخان» را هدف قرار دادند. این پل در مسیر خط راهآهن گرگان–اینچهبرون و در محدوده غربی شهرستان آققلا در استان گلستان واقع شده است.
حمله آمریکا به ایران؛ ایران در واکنش کدام اهداف را زد
پیش از آغاز موج جدید حملات آمریکا، نیروهای ایرانی به گفته سنتکام، سه کشتی تجاری، از جمله نفتکشهای قطری و سعودی، را در تنگه هرمز هدف قرار دادند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی همچنین اعلام کرد یک پهپاد شناسایی از نوع MQ-9 متعلق به آمریکا را در آسمان جنوب ایران سرنگون کرده است. کویت و بحرین نیز پس از این حملات، سامانههای پدافند هوایی خود را در برابر آنچه ارتش کویت آن را حملات موشکی و پهپادی «خصمانه» توصیف کرد، فعال کردند. تنگه هرمز به دلیل عبور بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز جهان از آن، دارای اهمیت راهبردی ویژه است و هرگونه ناامنی در این آبراه، بر بازارهای جهانی انرژی اثر مستقیم میگذارد.
واکنش ایران به حمله آمریکا به ایران چه بود
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به اظهارات ترامپ در اجلاس ناتو گفت ایرانیان «بهجای پاسخ به الفاظ زشت، با اقدام و شجاعت واکنش نشان میدهند». امیرسعید ایروانی، سفیر ایران در سازمان ملل، نیز طی نامهای به شورای امنیت، حملات آمریکا را «نقض آشکار منشور ملل متحد و تعهدات بینالمللی این کشور» توصیف کرد و به هدف قرار گرفتن تأسیساتی در بوشهر و جزایر خلیج فارس اشاره کرد. محسن رضایی، مشاور نظامی رهبری، نیز در پیامی هشدار داد که دشمنان ایران «بهشدت مجازات خواهند شد».
پیامدهای اقتصادی حمله آمریکا به ایران بر بازار انرژی
پس از اعلام موج تازه حملات آمریکا، قیمت نفت و گاز در بازارهای جهانی افزایش یافت. سازمانهای بینالمللی از جمله آژانس بینالمللی انرژی، صندوق بینالمللی پول، بانک جهانی و سازمان تجارت جهانی طی بیانیهای مشترک اعلام کردند که اقتصاد جهانی تاکنون در برابر تبعات این جنگ «تا حد زیادی مقاوم» بوده است، هرچند تأکید کردند که اثرات آن بر عرضه انرژی، امنیت غذایی و برخی کالاهای اساسی در مناطق مختلف جهان، ناهمگون و قابلتوجه بوده است.
مسیر پیش رو پس از حمله آمریکا به ایران
ترامپ در سخنانی هنگام بازگشت از اجلاس ناتو مدعی شد که ایران خواستار از سرگیری مذاکرات برای دستیابی به توافق شده است، اما تصریح کرد که در حال حاضر نسبت به آمادگی طرف ایرانی برای انعقاد توافقی معتبر، تردید دارد. در همین حال، کاخ سفید ادامه مذاکرات را «اتلاف وقت» خوانده و کارشناسان سیاسی معتقدند که ادامه یا توقف حملات، تا حد زیادی به رفتار ایران در تنگه هرمز و همچنین به روند مذاکرات هستهای در روزهای آینده بستگی خواهد داشت.
