ساختار و توان رزمی نیروی زمینی ارتش چین
ارتش چین، که با نام رسمی «ارتش آزادیبخش خلق» (People’s Liberation Army یا PLA) شناخته میشود، از پنج شاخه اصلی تشکیل شده است: نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی، نیروی موشکی و نیروی پشتیبانی استراتژیک. در میان این شاخهها، نیروی زمینی ارتش چین که با عنوان اختصاری PLAGF شناخته میشود، قدیمیترین و بزرگترین جزء ساختار نظامی این کشور به شمار میرود. ریشههای این نیرو به ارتش سرخ سال ۱۹۲۷ بازمیگردد، اما تشکیل رسمی آن به سال ۱۹۴۸ نسبت داده میشود.
بر اساس دادههای موجود، نیروی زمینی ارتش چین با حدود ۹۶۰ هزار نفر پرسنل فعال، نزدیک به نیمی از کل نیروی انسانی ارتش چین (در حدود دو میلیون نفر) را تشکیل میدهد و علاوه بر این، یک نیروی ذخیره با نزدیک به ۵۱۰ هزار نفر در قالب سی لشکر پیاده و دوازده لشکر پدافند هوایی را در اختیار دارد. این نیرو در حال حاضر یکی از چهار ارتش زمینی برتر جهان از نظر حجم تجهیزات و گستردگی سازمانی محسوب میشود.
ساختار فرماندهی و سازمان رزمی ارتش چین
فرماندهی کل نیروهای مسلح چین توسط کمیسیون نظامی مرکزی (Central Military Commission) اعمال میشود که از طریق ستاد فرماندهی هر شاخه نظامی و پنج فرماندهی منطقهای (Theater Command) عمل میکند. در پی اصلاحات ساختاری سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، نظام پیشین مبتنی بر هفت ناحیه نظامی به پنج فرماندهی منطقهای تبدیل شد: فرماندهی شرق، فرماندهی جنوب، فرماندهی غرب، فرماندهی شمال و فرماندهی مرکز. هر فرماندهی منطقهای بهصورت مشترک بر عملیات نیروی زمینی، هوایی و دریایی مستقر در حوزه جغرافیایی خود نظارت میکند و در زمان جنگ، کنترل عملیاتی کامل واحدهای زیرمجموعه را در دست میگیرد.
جزء اصلی رزمی نیروی زمینی، «ارتشهای گروهی» (Group Army) هستند که در رتبهبندی سازمانی معادل سپاه محسوب میشوند. این ارتشهای گروهی با شمارهگذاری متوالی از ارتش گروهی هفتاد و یکم تا هشتاد و سوم، میان پنج فرماندهی منطقهای توزیع شدهاند بهگونهای که هر فرماندهی دو تا سه ارتش گروهی در اختیار دارد. برای نمونه، فرماندهی شرق که مسئولیت حوزه تایوان و دریای چین شرقی را بر عهده دارد، ارتشهای گروهی هفتاد و یکم تا هفتاد و سوم را تحت پوشش دارد و ارتش گروهی هفتاد و سوم بهطور خاص در عملیات آبی-خاکی تخصص یافته است. فرماندهی جنوب نیز که حوزه دریای چین جنوبی را پوشش میدهد، ارتشهای گروهی هفتاد و چهارم و هفتاد و پنجم را در اختیار دارد.
در سطح زیرمجموعه، ساختار پیشین مبتنی بر لشکر بهتدریج جای خود را به تیپهای ترکیبی (Combined Arms Brigade) داده است. هر ارتش گروهی معمولاً شامل شش تیپ رزمی ترکیبی، یک یا چند تیپ آتش پشتیبانی و توپخانه، تیپ پدافند هوایی، تیپ هوانیروز، تیپ عملیات ویژه، تیپ پشتیبانی رزمی و تیپ پایداری لجستیکی است. تیپهای رزمی ترکیبی نیز خود به انواع سنگین، متوسط، سبک، آبی-خاکی و کوهستانی تقسیم میشوند تا با شرایط جغرافیایی متنوع چین (از مناطق کوهستانی غرب تا سواحل شرقی) تطبیق یابند. واحدهای ویژهای نیز مانند تیپهای اطلاعات و شناسایی (Intelligence and Reconnaissance Brigade) در سطح هر فرماندهی منطقهای فعالیت میکنند که وظیفه پشتیبانی اطلاعاتی از آتشهای دوربرد و عملیات مشترک را بر عهده دارند.
ترکیب کلی ناوگان زرهی و توان رزمی چین
بر اساس آماری که در پایگاه WarpowerChina منتشر شده، نیروی زمینی ارتش چین در مجموع نزدیک به ۱۹۱ هزار واحد زرهی و غیرزرهی را در رده فعال نگه میدارد. از این میزان، حدود ۳۳ درصد دارای شاسی زنجیرهای (Tracked) و نزدیک به ۶۷ درصد دارای شاسی چرخدار (Wheeled) هستند که نشاندهنده گرایش این نیرو به سمت افزایش تحرک و کاهش وابستگی به وسایل نقلیه زنجیرهای سنگینتر است. در میان ردههای اصلی این ناوگان، تانکهای اصلی نبرد با حدود پنج هزار واحد، خودروهای رزمی زرهی با بیش از هفده هزار واحد، توپخانه با نزدیک به چهار هزار و ششصد واحد، و وسایل لجستیکی با بیش از صد و بیستویک هزار واحد، بخش غالب این مجموعه را تشکیل میدهند. حجم بالای وسایل لجستیکی، بازتاب نیاز این نیرو به پشتیبانی از یک سازمان رزمی بسیار گسترده و پراکنده در سطح جغرافیایی وسیع چین است.
از نظر تأمینکننده تجهیزات، نیروی زمینی ارتش چین بهطور تاریخی به اتحاد جماهیر شوروی و سپس روسیه بهعنوان تأمینکننده اصلی وابسته بوده است، اما در دهههای اخیر، صنعت دفاعی داخلی چین، بهویژه شرکت نوریینکو (NORINCO)، توانسته جایگزینهای بومی برای اغلب ردههای تسلیحاتی اصلی از جمله تانکهای اصلی نبرد، خودروهای رزمی پیاده و سامانههای توپخانهای تولید کند.
تانکهای اصلی نبرد
ستون فقرات نیروی زرهی نیروی زمینی ارتش چین را تانکهای اصلی نبرد تشکیل میدهند. تانک ZTZ-96، که با نامهای A و B نیز شناخته میشود، با بیش از دو هزار و پانصد واحد، پرشمارترین تانک در خدمت این نیرو محسوب میشود. این تانک از سال ۱۹۹۷ وارد خدمت شده و همانند بسیاری از طراحیهای زرهی چینی که از الگوهای شوروی-روسی الهام گرفتهاند، دارای خدمه سهنفره با سیستم بارگذاری خودکار (Autoloader) و توپ اصلی ۱۲۵ میلیمتری بدون شیار (Smoothbore) است. حداکثر سرعت این تانک به ۷۵ کیلومتر بر ساعت میرسد.
نسل پیشرفتهتر تانکهای چینی را خانواده ZTZ-99 تشکیل میدهد. مدل پایه این خانواده در سال ۲۰۰۱ وارد خدمت شد و نسخه بهبودیافته آن، ZTZ-99A، از سال ۲۰۰۳ توسعه یافت و در سال ۲۰۱۱ به خدمت درآمد. این نسخه نسبت به مدل پایه دارای سیستم محافظت فعال (Active Protection System) برای افزایش بقای رزمی و موتوری با توان ۱۵۰۰ اسببخار بهجای موتور ۱۲۰۰ اسببخار پیشین است. این خانواده تانک از نظر سطح فناوری در رده تانکهای نسل سوم طبقهبندی میشود و از این منظر با تانکهای لئوپارد ۲ آلمان و آبرامز آمریکا قابل مقایسه است.
در کنار این دو خانواده اصلی، تعدادی از تانکهای قدیمیتر همچنان در رده فعال یا نیمهفعال باقی ماندهاند، از جمله تانک ZTZ-88 (با ریشه در طرح Type 80) که از سال ۱۹۸۸ وارد خدمت شده و بهتدریج در حال کنارگذاری است، و تانکهای Type 79 و Type 59 که هر دو از طرحهای شوروی T-54/55 الهام گرفته شدهاند و عمدتاً در رده تجهیزات منسوخ یا نزدیک به منسوخ قرار میگیرند. علاوه بر این، تانک سبک ZTQ-15 که از سال ۲۰۱۸ توسط شرکت نوریینکو تولید شده، با توپ شیاردار ۱۰۵ میلیمتری و زرهی ترکیبی همراه با بلوکهای زره واکنشی (ERA)، برای عملیات در مناطق کوهستانی و با محدودیت وزنی طراحی شده است.
خودروهای رزمی زرهی پیاده و نفربرهای زرهی
در رده خودروهای رزمی پیاده (IFV) و نفربرهای زرهی (APC)، خودروی چرخدار هشتچرخ ZBL-08 با بیش از دو هزار و یکصد واحد، نقش محوری در ساختار نیروی زمینی ارتش چین ایفا میکند. این شاسی بهدلیل قابلیت تطبیق با مأموریتهای متنوع، در نسخههای مختلف از جمله شناسایی، پدافند هوایی و توپ خودکششی نیز به کار گرفته شده است.
در کنار این خودرو چرخدار، خودروی زنجیرهای ZBD-04 و نسخه بهبودیافته آن ZBD-04A بهعنوان خودروهای رزمی پیاده زرهی متوسط با خدمه سهنفره و ظرفیت حمل هفت سرنشین رزمی، یکی از پرشمارترین ردههای پیادهنظام مکانیزه چین را تشکیل میدهند. در کنار این ردههای نسبتاً مدرن، نسخه چینی از خودروی رزمی پیاده شوروی BMP-1 با عنوان Type 86 و نسخه بهبودیافته آن Type 86A همچنان در شمار قابل توجهی در خدمت باقی ماندهاند، هرچند این طرح از نظر فناوری در رده تجهیزات نزدیک به منسوخ قرار میگیرد.
نفربرهای زرهی ZSL-92 و نسخه بهبودیافته آن ZSL-92A، که بر پایه شاسی چرخدار ششچرخ بومی طراحی شدهاند، با تسلیحات اصلی شامل خودکار ۲۵ میلیمتری، در عملیاتهای متعدد از جمله ماموریتهای حفظ صلح در آفریقا به کار گرفته شدهاند. در رده آبی-خاکی، خودروهای ZBD-05 و ZSD-05 با توپ شیاردار ۱۰۵ میلیمتری، برای عملیات پیادهروی دریایی و حمله از سمت دریا به ساحل طراحی شدهاند و در حال جایگزینی تانک سبک آبی-خاکی قدیمیتر ZTS-63A هستند.
توپخانه خودکششی و توپخانه یدککش
نیروی زمینی ارتش چین طیف گستردهای از سامانههای توپخانه خودکششی را در اختیار دارد. سامانه PLZ-89 با کالیبر ۱۲۲ میلیمتر و وزن حدود بیست تن، یکی از سامانههای زنجیرهای خودکششی این نیرو محسوب میشود که قابلیت آبی-خاکی نیز دارد و میتواند با نرخ آتش تا هشت گلوله در دقیقه عمل کند. در کنار آن، سامانه PLZ-05 با کالیبر ۱۵۵ میلیمتر و آرایش مشابه با سامانه آمریکایی M109، بهعنوان توپخانه خودکششی اصلی این نیرو شناخته میشود.
علاوه بر سامانههای زنجیرهای، چین طیف وسیعی از توپخانه خودکششی مبتنی بر شاسی کامیون یا خودروهای چرخدار را نیز توسعه داده است، از جمله سامانههای PLL-09 (مبتنی بر شاسی هشتچرخ خودروی Type 08)، PCL-09، PCL-161، PCL-171 و PCL-181. این رویکرد ترکیبی، امکان آتش متحرک و جابهجایی سریع پس از شلیک را برای نیروهای توپخانه فراهم میسازد و کاهش آسیبپذیری در برابر آتش متقابل را به دنبال دارد.
در کنار سامانههای خودکششی، توپخانه یدککش همچنان بخشی از قدرت آتش این نیرو را تشکیل میدهد، اگرچه اغلب این ردهها از نظر فناوری نسبتاً قدیمی محسوب میشوند. از جمله میتوان به نسخههای چینی توپهای شوروی D-20 (با عنوان PL-66 و کالیبر ۱۵۲ میلیمتر)، D-30 (با عنوان PL-96 و کالیبر ۱۲۲ میلیمتر) و M-46 (با عنوان PL-59 و کالیبر ۱۳۰ میلیمتر) اشاره کرد. در کنار این ردههای قدیمی، سامانه بومی PL-01 با کالیبر ۱۵۵ میلیمتر، نمونهای از تلاش صنعت دفاعی چین برای جایگزینی توپخانه یدککش بر پایه استانداردهای غربی است.
سامانههای راکتی چندلوله ارتش چین
سامانههای راکتی چندلوله (Multiple Launch Rocket System یا MLRS) بخش مهمی از قدرت آتش ساحهای نیروی زمینی ارتش چین را تشکیل میدهند. سامانه PH-63 با کالیبر ۱۰۷ میلیمتر، با وجود ریشه آن در دوران جنگ سرد، همچنان در رده فعال و ذخیره باقی مانده است. سامانههای PHL-81/90 و PHZ-89 با کالیبر ۱۲۲ میلیمتر، که بر پایه طرح Type 81 توسعه یافتهاند، با ترکیب جایگاه پرتاب چهللولهای و شاسی کامیون ششچرخ، امکان آتش انبوه و قابل بازبارگذاری را فراهم میسازند.
در ردههای پیشرفتهتر، سامانه PHL-03 با قابلیت پرتاب راکتهای ۳۰۰ میلیمتری از شاسی چرخدار هشتچرخ، و سامانه نوینتر PHL-16 که قابلیت پرتاب راکتهای مختلف از کالیبر ۳۷۰ میلیمتر تا موشکهای ۷۵۰ میلیمتری را دارد، نشاندهنده روند افزایش برد و دقت سامانههای راکتی این نیرو هستند. سامانه PHZ-11 نیز که از سال ۲۰۱۳ توسط شرکت نوریینکو معرفی شده، با خدمه سهنفره و قابلیت شلیک چهل موشک در عرض سی ثانیه، یکی از پیشرفتهترین سامانههای راکتی چندلوله چین به شمار میرود.
سامانههای ضدزره خودگردان
برای مقابله با تهدیدات زرهی، نیروی زمینی ارتش چین از خانوادهای از حاملهای موشک ضدزره هدایتشونده (Anti-Tank Guided Missile یا ATGM) استفاده میکند. سامانه AFT-9 که بر پایه شاسی خودروی شناسایی WZ551 توسعه یافته، دارای جایگاه پرتاب چهارگانه قابل چرخش است. سامانه AFT-10 نیز بر پایه شاسیهای ZBD-04A و ZBL-08 توسعه یافته و سامانه AFT-11 از شاسی خودروی همهمسیر Dongfeng Mengshi برای حمل موشک HJ-11 استفاده میکند. علاوه بر این، سامانه قدیمیتر HJ-73D همچنان بهصورت قابل نصب بر روی شاسیهای مختلف نظامی در خدمت باقی مانده است.
در رده توپهای اسالت متحرک، سامانه ZTL-11 که بر پایه شاسی خودروی رزمی پیاده Type 08 با توپ ۱۰۵ میلیمتری کاملاً قابل چرخش توسعه یافته، و سامانه ZTD-05 که بر پایه شاسی آبی-خاکی Type 05 ساخته شده، برای مقابله با اهداف زرهی سبک تا متوسط و موقعیتهای پیادهنظام به کار میروند.
پدافند هوایی سطح زمین و توپخانه ضدهوایی
نیروی زمینی ارتش چین، مشابه سایر قدرتهای نظامی بزرگ، مجموعه گستردهای از سامانههای پدافند هوایی خودکششی و یدککش را در اختیار دارد. این سامانهها از نظر کالیبر و نوع تسلیحات (توپی یا موشکی) متنوع هستند تا بتوانند طیف وسیعی از تهدیدات هوایی، از ارتفاع پایین تا ارتفاع متوسط و بالا، را پوشش دهند. سامانههای توپی معمولاً برای مقابله با تهدیدات ارتفاع پایین و متوسط به کار میروند، در حالی که سامانههای موشکی برای مقابله با تهدیدات ارتفاع متوسط تا بالا طراحی شدهاند. رادارهای کنترل آتش و شناسایی نیز نقش هدایت این سامانهها به سوی اهداف را بر عهده دارند.
در رده توپخانه ضدهوایی یدککش، سامانههای PG-55، PG-87 و PG-99 با کالیبرهای ۲۵ تا ۳۷ میلیمتر، بخش قابل توجهی از این رده را تشکیل میدهند، اگرچه این سامانهها بهتدریج با راهحلهای مدرنتر جایگزین میشوند.
پشتیبانی لجستیکی، مهندسی و وسایل ویژه
با توجه به گستردگی جغرافیایی چین و نیاز به پشتیبانی از واحدهای رزمی پراکنده در پنج فرماندهی منطقهای، رده لجستیک نیروی زمینی ارتش چین از حجم بسیار بالایی برخوردار است که شامل کامیونهای تاکتیکی سنگین، خودروهای حملونقل تجهیزات، و خودروهای عمومی حمل نیرو و تأمینرسانی در آرایشهای چهارچرخ، ششچرخ و هشتچرخ میشود. بخشی از این رده بر پایه طراحیهای بومی و بخشی دیگر تحت تأثیر طراحیهای روسی یا کپیبرداریشده از الگوهای غربی شکل گرفته است.
رده مهندسی نیز ترکیبی از وسایل نقلیه چرخدار و زنجیرهای را شامل میشود که عمدتاً از شاسی تانکهای رزمی اصلی مشتق شده و برای عملیات بازیابی خودروهای آسیبدیده، عبور از موانع، پاکسازی میدان مین و عبور از موانع آبی (پلسازی نظامی) به کار میروند. در کنار این ردهها، وسایل ویژهای برای ماموریتهای تخلیه پزشکی (MEDEVAC)، شناسایی، فرماندهی و کنترل، شناسایی زرهی و جنگ الکترونیک نیز بخشی از ساختار پشتیبانی این نیرو را تشکیل میدهند.
روند نوسازی و جمعبندی
بررسی ترکیب سنی ناوگان نیروی زمینی ارتش چین نشان میدهد که بخش غالب تجهیزات این نیرو در رده «راهحل مدرن» طبقهبندی میشود، در حالی که بخشی از تجهیزات قدیمیتر مانند تانکهای Type 59 و Type 79، نفربرهای زرهی Type 63، و خودروهای رزمی پیاده Type 86 همچنان در رده تجهیزات نیازمند توجه یا نزدیک به منسوخ باقی ماندهاند و بهتدریج با ردههای بومی جدیدتر جایگزین میشوند. این روند، همراه با افزایش سهم خودروهای چرخدار نسبت به زنجیرهای (نزدیک به دو سوم ناوگان)، نشاندهنده تلاش این نیرو برای افزایش تحرک عملیاتی و کاهش هزینههای نگهداری در مقیاس بزرگ است.
از منظر سازمانی نیز، گذار از ساختار سنتی مبتنی بر لشکر به ساختار تیپهای رزمی ترکیبی در چارچوب ارتشهای گروهی و فرماندهیهای منطقهای مشترک، نشاندهنده تمایل ساختار فرماندهی چین به افزایش هماهنگی میان شاخههای مختلف نظامی و کاهش زمان واکنش در شرایط بحرانی است. در مجموع، نیروی زمینی ارتش چین با ترکیبی از حجم بالای تجهیزات، گستردگی سازمانی، و روند پیوسته نوسازی صنعتی-دفاعی داخلی، در شمار یکی از معدود نیروهای زمینی جهان قرار میگیرد که هم از نظر کمّی و هم از نظر کیفی، توان قابل توجهی در اختیار دارد.
