رسانههای رسمی چین برای نخستینبار فیلمی از عملکرد میدانی تانک نسل جدید Type 100 منتشر کردهاند که این تانک را در حال مانور با سرعت بالا روی زمینی خاکی و در یک محیط آموزش عملیاتی نشان میدهد. این انتشار از آن جهت اهمیت دارد که نخستینبار است تصاویری از داخل کابین خدمه این تانک در یک محیط واقعی آموزش رزمی، و نه صرفاً در یک رژه نمایشی، در معرض دید عمومی قرار میگیرد. تا پیش از این، آخرین حضور عمومی این تانک به رژه نظامی شهریورماه گذشته در میدان تیانآنمن بازمیگشت، و فاصله زمانی طولانی میان آن رویداد و انتشار فیلم اخیر، نشانهای از مدیریت آگاهانه اطلاعات مربوط به این برنامه از سوی نهادهای نظامی چین تلقی میشود.
معماری برج بدون سرنشین و کاهش وزن در تانک Type 100
ویژگی بنیادین تانک Type 100، برخلاف نسلهای پیشین تانکهای چینی، برج بدون سرنشین آن است. در طراحی سنتی تانک، خدمه بهویژه توپچی درون برج، یعنی آسیبپذیرترین بخش بدنه، مستقر هستند. در طراحی جدید، تمام خدمه در یک کپسول زرهی مستقل در داخل بدنه اصلی تانک قرار میگیرند و کنترل توپ، حسگرها و سامانه آتش بهصورت کاملاً از راه دور انجام میشود.
این جابهجایی دو پیامد مهم دارد: نخست، چون نیازی به فضای کارگزاری انسانی در برج نیست، میتوان وزن کلی تانک را بهطور قابل توجهی کاهش داد. دوم، خدمه از قرارگیری در معرض مستقیم ضربات نافذ مصون میمانند، زیرا برج همچنان رایجترین نقطه هدفگیری در درگیریهای زرهی است. این پیکرهبندی نخستینبار در پروژههای شوروی T-95 و سپس تانک روسی T-14 آرماتا مطرح شده بود و تانک Type 100 معماری مشابهی را با زیرسامانههای توسعهیافته چینی دنبال کرده است.
تسلیحات و گلولههای نافذ APFSDS
از نظر تسلیحاتی، تانک Type 100 به یک توپ ۱۰۵ میلیمتری بدون شیار (smoothbore) مجهز به خودبارگذار مجهز است. هرچند این کالیبر کوچکتر از توپهای ۱۲۵ میلیمتری تانکهای پیشین چینی مانند Type 99 محسوب میشود، پیشرفت در فناوری ساخت گلولههای APFSDS، یعنی گلولههای نافذِ پایدارشده با پَر و دارای غلاف جداشونده، باعث شده توان نفوذ این توپ کوچکتر همچنان با توپهای بزرگتر رقابت کند. سرعت دهانه خروجی این گلولهها در حدود ۱۷۰۶ متر بر ثانیه گزارش شده است. کاهش کالیبر توپ همچنین فضای بیشتری برای ذخیره مهمات در اختیار خدمه میگذارد، که با توجه به حذف برج سرنشیندار، امکان افزایش ظرفیت مهمات تانک را نیز فراهم کرده است.
اگر به مقالههای هوانوردی علاقه دارید، میتوانید با مراجعه به صفحه هوانوردی، از جدیدترین مقالههای این حوزه مطلع شوید.
طراحی پیمانهای تسلیحات
تسلیحات اصلی این تانک نیز برخلاف تانکهای سنتی، بر پایه طراحی پیمانهای (modular) شکل گرفته است. بر اساس گزارشهای منتشرشده، Type 100 میتواند در دو پیکرهبندی اصلی به خدمت گرفته شود: یک نسخه «سنگین» مجهز به توپ ۱۲۵ یا ۱۰۵ میلیمتری، و یک نسخه «سبک» مجهز به توپ ۹۰ یا ۷۶ میلیمتری، که هر یک خودبارگذار مخصوص به خود را دارند. این رویکرد امکان تغییر سریع آرایش تسلیحاتی تانک بر اساس نوع ماموریت، از عملیات در مناطق کوهستانی و شهری تا درگیری در زمینهای باز، را فراهم میکند و همچنین تعمیر و نگهداری تانک را سادهتر میسازد.
سامانه حفاظت فعال GL-6 و رادارهای آرایه فازی
یکی از مهمترین تحولات این تانک، سامانه حفاظت فعال (Active Protection System) آن است. برخلاف زرهِ منفعل که صرفاً ضربه را جذب میکند، سامانه حفاظت فعال پیش از برخورد، تهدید ورودی مانند موشک ضدتانک یا پهپاد انتحاری را شناسایی کرده و آن را در فاصلهای از بدنه تانک منهدم میکند. دو سامانه GL-6 نصبشده روی این تانک، توسط چهار پنل رادار آرایه فازی که بهصورت مورب در اطراف برج نصب شدهاند مدیریت میشوند و پوشش تشخیص تهدید ۳۶۰ درجه در برابر موشکهای ضدتانک، راکتها و مهمات حمله از بالا را فراهم میکنند.
این طراحی واکنشی مشخص به افزایش کاربرد موشکهای حمله از سقف، مانند جوولین، و مهمات معطلکننده (loitering munitions) در میدان نبرد اوکراین است؛ سلاحهایی که نقطه ضعف سنتی زرهِ بالایی تانکها را هدف میگیرند. به همین دلیل، طراحان این تانک حفاظت زرهی بالایی آن را بهطور قابل توجهی تقویت کردهاند، در حالی که زرهِ جانبی از اهمیت کمتری برخوردار شده است.
جنگ شبکهمحور و اتصال به سایر یگانها
بُعد دیگری از این تانک که در گزارشهای اخیر برجسته شده، قابلیت جنگ شبکهمحور (network-centric) آن است. این تانک حسگرهای نوری، مادونقرمز و راداری را با ارتباطات شبکهای ادغام کرده که آن را به یگانهای هوایی، توپخانه و جنگ الکترونیک متصل میسازد. به بیان سادهتر، این تانک دیگر صرفاً یک سکوی رزمی مستقل نیست، بلکه یک گرهِ اطلاعاتی در یک شبکه گستردهتر فرماندهی و کنترل محسوب میشود که دادههای میدان نبرد را با سایر شاخههای نظامی به اشتراک میگذارد.
یکی از فرماندهان تانک، سون یونگمینگ، در رزمایشهای مشترک پیاده شده در مهرماه گذشته تأکید کرده بود که توانایی خدمه در ادراک و درگیری با میدان نبرد از همه جهات و در فواصل بسیار دورتر، ماهیت جنگ زرهی را از نبرد نزدیک به درگیری در فواصل دور تغییر داده است. فرمانده دیگری که تنها با نام خانوادگی یوان شناخته شده نیز اظهار کرده بود که قابلیتهای این تانک امکان هماهنگی با گروهان خودی و یگانهای پشتیبان از سایر شاخههای نظامی را برایش فراهم کرده است.
سامانه پیشرانش هیبریدی و تحرک تاکتیکی
تانک Type 100 از یک سامانه پیشرانش هیبریدی دیزل-الکتریک با توان تقریبی ۱۵۰۰ اسب بخار استفاده میکند که سرعت حداکثر روی آسفالت را به حدود ۸۰ کیلومتر بر ساعت و سرعت در زمینهای ناهموار را به حدود ۵۰ کیلومتر بر ساعت میرساند. این سامانه همچنین امکان حرکت محدود صرفاً با نیروی برق را فراهم میکند، که گرما و صدای ناشی از حرکت تانک را کاهش میدهد و در نتیجه احتمال شناسایی توسط حسگرهای حرارتی یا صوتی دشمن را پایین میآورد. توان الکتریکی تولیدشده همچنین رادار، حسگرها و سامانههای حفاظتی تانک را حتی در شرایطی که موتور اصلی خاموش است، تغذیه میکند؛ ویژگیای که برای کمین یا مراقبت ساکن در یک منطقه اهمیت دارد.
هزینه تولید و وضعیت استقرار عملیاتی
بر اساس گزارشهای منتشرشده، هزینه تولید هر دستگاه از تانک Type 100 در نرخ تولید پایین فعلی تا حدود ۷.۵ میلیون دلار برآورد شده است که انتظار میرود با افزایش مقیاس تولید به حدود ۶ میلیون دلار کاهش یابد؛ رقمی که بهطور قابل توجهی پایینتر از هزینه تانکهای همرده آمریکایی است. توسعه این تانک گفته میشود میان سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۲ انجام شده و کمتر از چهار سال بعد به مرحله آماده برای میدان نبرد رسیده است. با این حال، نشانههای موجود از جمله علائم بدنه قابل مشاهده در فیلمهای منتشرشده، نشان میدهد که در حال حاضر تنها تعداد محدودی از این تانکها در مرحله توسعه یا پیشتولید در اختیار یگانهای آموزشی قرار دارند، و هنوز روشن نیست که تجهیز یگانهای رزمی به این تانک در چه مقیاسی و با چه سرعتی ادامه خواهد یافت.
نتیجهگیری
مجموع اطلاعات منتشرشده درباره تانک Type 100 نشان میدهد که این پلتفرم نه یک نسخه بهروزشده از تانکهای پیشین، بلکه یک بازطراحی بنیادین از مفهوم تانک در دوران جنگ پهپادی است. حذف برج سرنشیندار، تکیه بر سامانههای حفاظت فعال بهجای صرفاً زرهِ ضخیم، یکپارچهسازی با پهپادها و سایر یگانهای رزمی، و بهرهگیری از واقعیت افزوده برای خدمه، در کنار هم یک الگوی طراحی کاملاً متفاوت از تانکهای نسل قبل را شکل میدهند.
اهمیت این موضوع تنها به ویژگیهای فنی تانک محدود نمیشود؛ بلکه نشاندهنده این واقعیت است که چین توانسته مفهومی را که پیشتر در پروژههای شوروی و روسی، یعنی T-95 و T-14، ناتمام مانده بود، در مقیاس عملیاتی و در بازه زمانی نسبتاً کوتاهی به نتیجه برساند. با توجه به اینکه برنامههایی مانند M1E3 آمریکا و Challenger 3 بریتانیا هنوز در مراحل اولیه توسعه یا آزمایش هستند، تانک Type 100 در حال حاضر تنها تانک نسل جدید در جهان است که وارد فاز آموزش عملیاتی شده است؛ موضوعی که میتواند توازن قدرت زرهی در آینده نزدیک را بهطور قابل توجهی به نفع چین تغییر دهد.
با این حال، مقیاس واقعی تولید، عملکرد این تانک در شرایط رزم واقعی، و سرعت پاسخ سایر قدرتهای نظامی به این تحول، همچنان پرسشهای بازی هستند که پاسخ آنها در سالهای پیش رو روشن خواهد شد.
